Thể Hiện Kiểu Dáng Công Nghiệp Phi Vật Lý Trong Hồ Sơ Đăng Ký: Những Vấn Đề Pháp Lý Cần Lưu Ý

Việc Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực kể từ ngày 01/4/2026 chính thức mở rộng phạm vi bảo hộ đối với kiểu dáng công nghiệp phi vật lý đã tạo cơ sở pháp lý cho nhiều đối tượng mới như giao diện người dùng (GUI), biểu tượng đồ họa (Icon) hay hiệu ứng chuyển động (Animation). 

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người nộp đơn có thể trực tiếp nộp các tệp kỹ thuật số như GIF hoặc MP4 để đăng ký bảo hộ.

Trên thực tế, phương thức thể hiện kiểu dáng công nghiệp trong hồ sơ đăng ký vẫn được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc truyền thống của hệ thống bảo hộ kiểu dáng công nghiệp. Cụ thể tại khoản 2 Điều 45 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, tài liệu xác định kiểu dáng công nghiệp được yêu cầu bảo hộ phải được thể hiện dưới dạng bộ ảnh chụp hoặc bộ bản vẽ kiểu dáng công nghiệp.

Điều này có nghĩa rằng các thiết kế tồn tại dưới dạng phi vật lý vẫn phải được chuyển hóa thành các hình ảnh tĩnh để Cục Sở hữu trí tuệ có thể xác định chính xác đối tượng yêu cầu bảo hộ và phạm vi quyền tương ứng. Vì vậy, đối với kiểu dáng công nghiệp phi vật lý, việc xây dựng bộ ảnh hoặc bản vẽ không chỉ mang ý nghĩa thủ tục mà còn đóng vai trò quyết định trong việc xác lập và giới hạn phạm vi bảo hộ.

Xác định phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý thông qua quy tắc “nét liền – nét đứt”

Xác định phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý thông qua quy tắc “nét liền – nét đứt”

Đối với giao diện người dùng (GUI) hoặc biểu tượng đồ họa (Icon), các thiết kế thường xuất hiện trên màn hình điện thoại, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử khác. Trong khi đó, đối tượng mà người nộp đơn mong muốn bảo hộ không phải là bản thân thiết bị vật lý mà là phần giao diện hoặc biểu tượng được hiển thị trên thiết bị đó.

Để làm rõ phạm vi yêu cầu bảo hộ, điểm d khoản 4 Điều 46 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN quy định phần kiểu dáng yêu cầu bảo hộ phải được thể hiện bằng đường nét liền, các phần không yêu cầu bảo hộ phải được thể hiện bằng đường nét đứt.

Về bản chất, đây không đơn thuần là một quy tắc trình bày bản vẽ.

Việc sử dụng nét đứt thể hiện ý chí của người nộp đơn trong việc loại trừ các yếu tố đó khỏi phạm vi bảo hộ. Khi hình dạng điện thoại hoặc màn hình máy tính được thể hiện bằng nét đứt, các yếu tố này chỉ đóng vai trò môi trường hiển thị nhằm minh họa vị trí xuất hiện của giao diện hoặc biểu tượng, chứ không phải là đối tượng được yêu cầu bảo hộ.

Quy tắc này đặc biệt quan trọng bởi nó giúp tách biệt rõ giữa phần sáng tạo thuộc về thiết kế số và phần cứng vật lý, từ đó bảo đảm phạm vi bảo hộ được xác định chính xác ngay từ giai đoạn thẩm định đơn.

>>> Xem thêm bài viết: Bảo Hộ Kiểu Dáng Công Nghiệp Phi Vật Lý

Xác định phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý thông qua màu sắc tương phản

Xác định phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý thông qua màu sắc tương phản

Bên cạnh phương pháp sử dụng nét liền và nét đứt, pháp luật còn cho phép người nộp đơn xác định phạm vi yêu cầu bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý bằng màu sắc tương phản. Theo tiết d2 điểm d khoản 4 Điều 46 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, phần kiểu dáng yêu cầu bảo hộ có thể được thể hiện bằng màu sắc tương phản với phần không yêu cầu bảo hộ.

Về bản chất, đây cũng là một cơ chế nhằm phân định rõ ranh giới giữa đối tượng được yêu cầu bảo hộ và các yếu tố không thuộc phạm vi bảo hộ. Thông qua sự khác biệt về màu sắc, người nộp đơn có thể thể hiện rõ phần thiết kế cần được bảo hộ, loại trừ các yếu tố chỉ đóng vai trò minh họa hoặc môi trường hiển thị.

Tương tự quy tắc “nét liền – nét đứt”, việc sử dụng màu sắc tương phản không đơn thuần mang ý nghĩa trình bày hình vẽ mà còn thể hiện ý chí của người nộp đơn về phạm vi bảo hộ đối với kiểu dáng công nghiệp.

Phạm vi này sẽ được xem xét trên cơ sở tổng thể hồ sơ, bao gồm hình thể hiện, tên kiểu dáng, lĩnh vực sử dụng và bản mô tả. Theo đó, phần được xác định là đối tượng yêu cầu bảo hộ sẽ được mô tả về đặc điểm tạo dáng, trong khi các phần không yêu cầu bảo hộ chỉ đóng vai trò hỗ trợ nhận diện hoặc minh họa bối cảnh sử dụng của kiểu dáng.

Có thể thấy, phương pháp màu sắc tương phản mang lại thêm một lựa chọn kỹ thuật để thể hiện phạm vi bảo hộ của kiểu dáng công nghiệp phi vật lý. Tuy nhiên, để bảo đảm khả năng nhận diện rõ ràng trong quá trình thẩm định, việc lựa chọn màu sắc cần tạo được sự phân biệt trực quan đủ rõ giữa phần yêu cầu bảo hộ và phần không yêu cầu bảo hộ, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với nội dung bản mô tả kiểu dáng.

Thể hiện hiệu ứng chuyển động bằng chuỗi hình ảnh tuần tự

Khác với nhiều kiểu dáng công nghiệp truyền thống, sản phẩm phi vật lý có thể tồn tại dưới dạng động và thay đổi trạng thái theo thời gian. Các hiệu ứng chuyển động trong giao diện số hiện nay không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn trở thành một phần của trải nghiệm người dùng.

Tuy nhiên, hiện nay hệ thống đăng ký kiểu dáng công nghiệp vẫn dựa trên việc thẩm định các hình ảnh tĩnh nên pháp luật yêu cầu hiệu ứng chuyển động phải được thể hiện dưới hình thức có thể quan sát và đánh giá được.

Cụ thể tại điểm l khoản 4 Điều 46 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, đối với kiểu dáng công nghiệp của sản phẩm phi vật lý có sự biến đổi hình dạng hoặc dịch chuyển vị trí, hiệu ứng chuyển động có thể được thể hiện bằng một chuỗi các hình ảnh tuần tự. Mỗi hình ảnh phản ánh một trạng thái kế tiếp nhau của quá trình chuyển động, từ trạng thái ban đầu đến trạng thái cuối cùng.

Cách thể hiện này cho phép Cục Sở hữu trí tuệ đánh giá kiểu dáng dưới góc độ tổng thể của quá trình chuyển động thay vì chỉ xem xét riêng lẻ từng khung hình tĩnh. Đồng thời, nó cũng giúp xác định chính xác phạm vi bảo hộ đối với các yếu tố động – vốn là đặc trưng nổi bật của nhiều sản phẩm số hiện nay.

Bản mô tả kiểu dáng công nghiệp phi vật lý: Thành phần không thể tách rời của bộ ảnh hoặc bản vẽ

Nếu bộ ảnh chụp hoặc bản vẽ là cơ sở để Cục Sở hữu trí tuệ nhận diện kiểu dáng công nghiệp được yêu cầu bảo hộ, thì Bản mô tả kiểu dáng công nghiệp lại là căn cứ để hiểu chính xác nội dung sáng tạo và phạm vi quyền mà người nộp đơn mong muốn xác lập.

Đối với kiểu dáng công nghiệp phi vật lý, vai trò của Bản mô tả lại càng trở nên quan trọng bởi nhiều đặc điểm tạo dáng không chỉ nằm ở hình ảnh hiển thị mà còn thể hiện thông qua trình tự xuất hiện, sự thay đổi trạng thái hoặc hiệu ứng thị giác của các yếu tố đồ họa.

Căn cứ theo tiết a1 điểm a khoản 5 Điều 46 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, đối với sản phẩm phi vật lý, Bản mô tả phải thể hiện đầy đủ các đặc điểm tạo dáng cơ bản của kiểu dáng công nghiệp, bao gồm hình dáng, bố cục sắp xếp, tương quan tỷ lệ, trình tự hiển thị và hiệu ứng thị giác của các yếu tố đồ họa.

Đặc biệt, trong trường hợp sử dụng quy tắc “nét liền – nét đứt”, Bản mô tả còn có ý nghĩa làm rõ những yếu tố nào thuộc phạm vi yêu cầu bảo hộ và những yếu tố nào chỉ mang tính minh họa.

Chẳng hạn, đối với một giao diện hiển thị trên điện thoại di động, người nộp đơn thường cần nêu rõ rằng phần khung thiết bị được thể hiện bằng nét đứt chỉ nhằm mục đích minh họa môi trường hiển thị và không thuộc phạm vi yêu cầu bảo hộ.

Dưới góc độ thực tiễn, việc mô tả không đầy đủ hoặc không thống nhất với bộ ảnh, bản vẽ có thể làm phát sinh yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong quá trình thẩm định đơn. Vì vậy, đối với kiểu dáng công nghiệp phi vật lý, Bản mô tả không chỉ là tài liệu mang tính hình thức mà còn là công cụ quan trọng để xác định và bảo vệ phạm vi quyền của chủ đơn.

Khi một hiệu ứng Animation trở thành đối tượng được bảo hộ

Yêu cầu thể hiện Animation bằng chuỗi hình ảnh tuần tự sẽ trở nên dễ hình dung hơn khi đặt trong một tình huống thực tế. 

Giả sử một doanh nghiệp Fintech mong muốn bảo hộ hiệu ứng hiển thị thông báo chuyển tiền thành công trên ứng dụng của mình. Hiệu ứng này được thiết kế dưới dạng một đồng tiền xu xuất hiện trên màn hình, xoay chuyển nhiều góc độ khác nhau trước khi biến đổi thành dấu xác nhận (tick) và kết thúc bằng hiệu ứng phát sáng hoặc các hạt đồ họa xung quanh.

Trong trường hợp này, việc chỉ nộp một tệp video hoặc chỉ cung cấp hình ảnh tại thời điểm bắt đầu và kết thúc của hiệu ứng sẽ không phản ánh đầy đủ quá trình biến đổi của kiểu dáng. Thay vào đó, người nộp đơn cần thể hiện hiệu ứng dưới dạng một chuỗi các hình ảnh tuần tự, phản ánh các trạng thái kế tiếp nhau của quá trình chuyển động từ thời điểm khởi đầu đến thời điểm kết thúc.

Chẳng hạn, hiệu ứng có thể được thể hiện thông qua một chuỗi các khung hình:

1. Khung hình 1: thể hiện trạng thái đồng tiền xu xuất hiện trên màn hình 

2. Khung hình 2, 3:  thể hiện quá trình đồng tiền xu xoay chuyển ở các góc độ khác nhau

3. Khung hình 4: thể hiện giai đoạn chuyển đổi khi hình ảnh đồng tiền xu mờ dần và dấu tick bắt đầu xuất hiện

4. Khung hình 5: thể hiện dấu tick hoàn chỉnh cùng hiệu ứng phát sáng hoặc các hạt đồ họa đi kèm

Việc thể hiện đầy đủ các trạng thái trung gian này có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi đối tượng được yêu cầu bảo hộ không phải là riêng lẻ hình ảnh đồng tiền xu hay dấu tick, mà là toàn bộ quá trình chuyển động và biến đổi tạo nên trải nghiệm thị giác đặc trưng của hiệu ứng. Nếu chỉ thể hiện trạng thái đầu và cuối, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ không có đủ cơ sở để đánh giá chính xác đặc điểm tạo dáng của hiệu ứng cũng như xác định phạm vi bảo hộ đối với các yếu tố chuyển động.

Bên cạnh đó, các khung hình cần được đánh số theo trình tự xuất hiện và được giải thích tương ứng trong Bản mô tả kiểu dáng công nghiệp. Nội dung mô tả phải làm rõ trình tự hiển thị, sự thay đổi trạng thái và hiệu ứng thị giác của từng giai đoạn, qua đó giúp hình thành một chỉnh thể thống nhất giữa bộ ảnh hoặc bản vẽ với nội dung yêu cầu bảo hộ.

Chỉ khi kết hợp đầy đủ giữa bộ ảnh hoặc bản vẽ với phần mô tả tương ứng thì mới có cơ sở đánh giá toàn diện đối tượng yêu cầu bảo hộ.

Bảo hộ kiểu dáng công nghiẹp phi vật lý không chỉ là vấn đề nội dung mà còn là vấn đề thể hiện

Thể Hiện Kiểu Dáng Công Nghiệp Phi Vật Lý Trong Hồ Sơ Đăng Ký: Những Vấn Đề Pháp Lý Cần Lưu Ý

Có thể thấy, mặc dù pháp luật đã mở rộng phạm vi bảo hộ sang các sản phẩm phi vật lý, nhưng cơ chế xác lập quyền vẫn được xây dựng trên nền tảng của hệ thống bảo hộ kiểu dáng công nghiệp truyền thống. Điều này buộc các đối tượng vốn mang tính động, tương tác và tồn tại trong môi trường số phải được chuyển hóa thành các hình ảnh tĩnh để phục vụ việc xác định đối tượng và phạm vi bảo hộ.

Từ góc độ chính sách, đây có thể được xem là giải pháp dung hòa giữa yêu cầu bảo hộ các thành quả sáng tạo mới trong nền kinh tế số với yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, xác định được phạm vi quyền của hệ thống sở hữu công nghiệp. 

Đồng thời, các quy định này cũng cho thấy việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý không đơn thuần là sự bổ sung thêm một đối tượng bảo hộ mới, mà đang phản ánh sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận của pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam đối với các sản phẩm số và trải nghiệm số trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Đó là sự thích ứng nhanh chóng và mà tính tích cực với thực tiễn sáng tạo trong môi trường số, nơi giá trị của sản phẩm ngày càng được tạo nên không chỉ bởi hình dáng hữu hình mà còn bởi trải nghiệm thị giác và tương tác của người dùng.

Nếu Quý doanh nghiệp cần tư vấn về đăng ký kiểu dáng công nghiệp phi vật lý hoặc các vấn đề liên quan đến xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp, đội ngũ Chuyên gia/ Luật sư của Monday VietNam sẵn sàng hỗ trợ từ khâu đánh giá khả năng bảo hộ đến chuẩn bị hồ sơ và đại diện thực hiện thủ tục tại Cục Sở hữu trí tuệ.