Sáng chế xe điện 2025: Sáng chế phân tách và bài học từ VinFast

Sáng chế xe điện đang trở thành nền tảng cốt lõi, đóng vai trò then chốt trong cuộc đua công nghệ của ngành công nghiệp ô tô thế hệ mới. Cuối năm 2025, khi VinFast chính thức giới thiệu hai dòng xe chiến lược Minio Green và EC Van, một bước ngoặt đáng chú ý không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở cách doanh nghiệp tiếp cận và quản trị tài sản sở hữu trí tuệ (IP) trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.

Ánh: BNEWS/TTXVN

Minio Green & EC Van: Cuộc chiến Kiểu dáng hay Công năng?

Việc ra mắt Minio Green (dòng xe đô thị cỡ nhỏ) và EC Van (giải pháp vận tải thương mại) không chỉ thể hiện sự mở rộng dải sản phẩm, mà còn là tuyên bố rõ ràng về ngôn ngữ thiết kế và định hướng phát triển dài hạn.

Khác với các dòng VF hạng sang tập trung vào vẻ hào nhoáng, Minio Green và EC Van đánh vào công năng tối đa. Điều này thay đổi hoàn toàn tư duy bảo hộ:

Với Minio Green (Giá ~269 triệu): Thiết kế nhỏ gọn (dài chỉ hơn 3m) nhưng tối ưu không gian cho 4 người.

Ánh: BNEWS/TTXVN

Góc độ SHTT: VinFast không chỉ cần đăng ký kiểu dáng tổng thể chiếc xe, mà bắt buộc phải bảo hộ “Bộ phận kiểu dáng” (Partial Design) cho các chi tiết nội thất thông minh (ghế gập đa năng, bảng điều khiển tối giản). Nếu không, các hãng xe giá rẻ khác có thể sao chép cách bố trí nội thất này mà thay đổi vỏ ngoài xe, lách luật dễ dàng.

Với EC Van (Giá ~285 triệu): Đây là mẫu xe thuần cho logistics (giao hàng chặng cuối).

Ánh: BNEWS/TTXVN

Góc độ SHTT: Giá trị nằm ở thiết kế khoang hàng “vuông vức” tối ưu thể tích. Việc đăng ký kiểu dáng công nghiệp cho EC Van cần tập trung vào các đường gân chịu lực và cơ chế cửa mở rộng – những yếu tố quyết định hiệu suất vận tải chứ không phải là thẩm mỹ đơn thuần.

Chiến thuật “Bao vây” công nghệ: Pin, Trạm sạc và Sáng chế Phân tách

Bên cạnh kiểu dáng, công nghệ lõi mới là chiến trường khốc liệt nhất trong bối cảnh ngành xe điện năm 2025. Xu hướng toàn cầu hiện nay tập trung vào công nghệ Pin thể rắn (Solid-state battery) và trạm sạc siêu nhanh.

Trong bối cảnh đó, một chiến thuật pháp lý mang tính chiều sâu thường được áp dụng là sáng chế phân tách (Divisional Application).

Sáng chế phân tách là gì?

Thông thường, một đơn đăng ký sáng chế chỉ được bảo hộ cho một ý tưởng kỹ thuật thống nhất (tính thống nhất của sáng chế). Tuy nhiên, trong quá trình thẩm định, chủ đơn có thể chủ động tách một phần nội dung của đơn gốc ra thành một hoặc nhiều đơn mới (đơn phân tách) để bảo hộ cho các khía cạnh khác nhau hoặc các phương án thực hiện khác nhau của cùng một công nghệ.

Hiểu đơn giản: Khi VinFast nộp một đơn sáng chế về “Hệ thống làm mát pin cho EC Van”, họ có thể chủ động tách đơn này thành nhiều đơn con (ví dụ: một đơn riêng cho cấu trúc ống dẫn nhiệt, một đơn riêng cho vật liệu tản nhiệt).

Tại sao chiến lược này hiệu quả?

• • Kéo dài thời gian thẩm định: Giúp doanh nghiệp giữ bí mật công nghệ lâu hơn và gây khó khăn cho đối thủ trong việc xác định phạm vi bảo hộ cuối cùng.

  • Tạo “Rừng sáng chế” (Patent Thicket): Bằng cách nộp nhiều đơn phân tách bao quanh một công nghệ gốc (ví dụ: cơ chế tản nhiệt của pin), doanh nghiệp tạo ra một rào cản dày đặc, khiến đối thủ rất khó phát triển giải pháp tương tự mà không xâm phạm quyền.

Đối chiếu với Chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII) Việt Nam 2025

Theo báo cáo của WIPO năm 2025, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) – đặc biệt ở các chỉ số về đầu ra tri thức và công nghệ. Sự xuất hiện của những sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao như Minio Green hay EC Van phản ánh rõ nét quá trình chuyển dịch từ “gia công – lắp ráp” sang làm chủ công nghệ.

Tuy nhiên, trên bình diện rộng, số lượng đơn đăng ký sáng chế của người Việt vẫn chưa tương xứng với tiềm lực đổi mới. Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu đi bằng độc quyền sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp, các chỉ số GII chỉ dừng lại ở giá trị thống kê, khó chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thương mại bền vững.

>>> Sáng chế tại Việt Nam: Biến Ý tưởng thành Cổ máy sinh lời

Cảnh báo cho Doanh nghiệp Phụ trợ: Cái bẫy “Mất tính mới”

Sự ra đời của EC Van mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ trong việc phát triển linh kiện, phụ tùng và giải pháp chuyên biệt. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn, đặc biệt liên quan đến tính mới của đối tượng bảo hộ.

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, tính mới (novelty) là điều kiện tiên quyết để được cấp bằng độc quyền sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp. Nguyên tắc cơ bản cần ghi nhớ là:

“Chưa nộp đơn thì chưa công bố”

Trên thực tế, không ít doanh nghiệp mang sản phẩm mẫu đi triển lãm, giới thiệu trên website, mạng xã hội hoặc cung cấp cho đối tác trước khi nộp đơn đăng ký. Hệ quả là chính hành vi công bố này khiến sản phẩm trở thành tình trạng kỹ thuật đã biết (prior art), dẫn đến việc bị từ chối bảo hộ – dù chính chủ sở hữu là người công bố.

>>> Điều kiện để Sáng chế được bảo hộ độc quyền?

Kết luận

Sự kiện ra mắt Minio Green và EC Van không chỉ mang ý nghĩa thương mại đối với ngành ô tô, mà còn là một bài học thực tiễn về chiến lược quản trị tài sản trí tuệ. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, lợi thế không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở năng lực xây dựng và duy trì “lá chắn pháp lý” cho đổi mới sáng tạo.

Trong kỷ nguyên xe điện 2025, người chiến thắng không đơn thuần là người đi nhanh hơn, mà là người chuẩn bị kỹ hơn về mặt pháp lý cho chiến lược sáng chế và bảo hộ công nghệ xe điện của mình.