Tranh chấp sáng chế TOPCon và phán quyết PTAB năm 2026: Vì sao Maxeon mất lợi thế trước Canadian Solar?

Tranh chấp sáng chế đang trở thành một trong những mặt trận cạnh tranh quyết liệt nhất của các ngành công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo – nơi ranh giới giữa đổi mới kỹ thuật và độc quyền pháp lý ngày càng mong manh. Vụ việc giữa Canadian Solar và Maxeon Solar Technologies, xoay quanh công nghệ pin mặt trời thế hệ mới TOPCon, là một ví dụ điển hình cho cách doanh nghiệp sử dụng hệ thống sáng chế không chỉ để bảo vệ R&D, mà còn để định hình cục diện thị trường.

Phán quyết ngày 20/01/2026 của PTAB (USPTO) đã đưa tranh chấp này sang một bước ngoặt hoàn toàn mới, với những tác động vượt ra ngoài phạm vi phòng xử án.

Bối cảnh chiến lược: Cuộc đua công nghệ TOPCon trong ngành năng lượng mặt trời

Ngày 20/01/2026, Hội đồng Xét xử và Khiếu nại Sáng chế Hoa Kỳ (Patent Trial and Appeal Board – PTAB, trực thuộc USPTO) đã ban hành phán quyết cuối cùng trong vụ tranh chấp giữa Canadian Solar Inc. và Maxeon Solar Technologies. Theo đó, PTAB tuyên bố vô hiệu toàn bộ các yêu cầu bảo hộ (claims) trong các bằng sáng chế mà Maxeon sử dụng làm căn cứ khởi kiện Canadian Solar.

Phán quyết này không chỉ khép lại một vụ kiện kéo dài nhiều năm, mà còn được xem là dấu mốc quan trọng trong cuộc cạnh tranh kiểm soát công nghệ pin mặt trời thế hệ mới – TOPCon (Tunnel Oxide Passivated Contact).

Trong suốt thập kỷ 2010 – 2020, công nghệ PERC (Passivated Emitter and Rear Cell) đã đóng vai trò xương sống của ngành công nghiệp điện mặt trời. Tuy nhiên, khi PERC dần tiệm cận giới hạn vật lý về hiệu suất, TOPCon nổi lên như giải pháp kế nhiệm tối ưu:

• • Hiệu suất chuyển đổi cao hơn

  • Có thể tích hợp trên dây chuyền sản xuất hiện hữu

  • Chi phí gia tăng không quá lớn so với lợi ích mang lại

Chính vì vậy, TOPCon không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà được xem như “chìa khóa công nghệ” quyết định lợi thế cạnh tranh trong thị trường năng lượng tái tạo toàn cầu.

Maxeon Solar Technologies – doanh nghiệp có trụ sở tại Singapore, tách ra từ SunPower (Mỹ) – đã sớm xây dựng một hàng rào sở hữu trí tuệ dày đặc quanh công nghệ này. Với hơn 1.650 bằng sáng chế và đơn đăng ký sáng chế trên toàn cầu, Maxeon chủ động khởi xướng các vụ kiện nhằm vào nhiều nhà sản xuất lớn, trong đó có Canadian Solar, với mục tiêu ngăn chặn hoặc làm chậm quá trình thương mại hóa TOPCon của đối thủ.

Trọng tâm pháp lý: Vì sao PTAB trở thành “điểm phản công” hiệu quả?

Lựa chọn chiến lược của Canadian Solar

Thay vì chỉ tập trung phòng thủ trong vụ kiện vi phạm sáng chế tại Tòa án Liên bang Hoa Kỳ – nơi Maxeon giữ vai trò nguyên đơn – Canadian Solar đã chủ động mở một hướng phản công song song tại Hội đồng Xét xử và Khiếu nại Sáng chế (PTAB) thông qua thủ tục Inter Partes Review (IPR). Đây không đơn thuần là một biện pháp kỹ thuật, mà là một lựa chọn chiến lược có tính toán, nhằm đánh trực tiếp vào nền tảng pháp lý của các bằng sáng chế được dùng để khởi kiện.

Sở dĩ PTAB được xem là “điểm đến chiến lược” trong các tranh chấp sáng chế công nghệ cao là bởi những đặc điểm then chốt sau:

• • Hội đồng xét xử chuyên sâu: Các vụ IPR được xem xét bởi Administrative Patent Judges (APJs) – những thẩm phán có nền tảng cả về kỹ thuật lẫn pháp luật sáng chế, đặc biệt phù hợp với các công nghệ phức tạp như pin mặt trời và vật liệu bán dẫn.

  • Tiêu chuẩn chứng minh linh hoạt hơn: So với tòa án liên bang, nơi yêu cầu mức độ chứng minh cao để vô hiệu hóa bằng sáng chế, PTAB áp dụng tiêu chuẩn “bằng chứng chiếm ưu thế” (preponderance of evidence), tạo điều kiện thuận lợi hơn cho bên yêu cầu rà soát.

  • Trọng tâm vào hiệu lực, không phải hành vi: Thủ tục IPR không nhằm xác định có hay không hành vi xâm phạm, mà tập trung trả lời câu hỏi cốt lõi: bằng sáng chế được viện dẫn có thực sự đáp ứng các điều kiện bảo hộ theo luật Hoa Kỳ hay không.

Trong bối cảnh đó, việc Canadian Solar lựa chọn PTAB cho thấy sự dịch chuyển từ thế phòng thủ sang chiến lược vô hiệu hóa rủi ro từ gốc, thay vì chỉ tranh luận quanh phạm vi xâm phạm. Đây cũng là xu hướng ngày càng phổ biến trong các tranh chấp sáng chế công nghệ cao hiện nay.

Cơ chế vô hiệu hóa sáng chế tại PTAB

Phán quyết của PTAB ngày 20/01/2026 mang đậm tính kỹ thuật pháp lý và cho thấy sự khác biệt căn bản giữa tranh chấp sáng chế tại cơ quan hành chính và xét xử tại tòa án liên bang. Thay vì tiếp tục đối mặt với một vụ kiện xâm phạm tại tòa án – nơi phán quyết có thể chịu ảnh hưởng bởi đánh giá thương mại hoặc quan điểm của bồi thẩm đoàn không chuyên sâu về kỹ thuật – Canadian Solar đã chủ động lựa chọn PTAB làm “mặt trận phản công” thông qua thủ tục Inter Partes Review (IPR).

Đây được xem là một nước cờ mang tính chiến lược cao trong các tranh chấp sáng chế công nghệ phức tạp.

Tại PTAB, các vụ việc được xem xét bởi Hội đồng Thẩm phán Hành chính (Administrative Patent Judges – APJs), là những chuyên gia có nền tảng cả về kỹ thuật lẫn pháp luật sáng chế. Trọng tâm của thủ tục IPR không nằm ở câu hỏi “có xâm phạm hay không”, mà là bằng sáng chế được viện dẫn có thực sự đáp ứng điều kiện bảo hộ hay không theo luật Hoa Kỳ.

Trong vụ việc này, Canadian Solar đã thành công trong việc chứng minh rằng các bằng sáng chế của Maxeon không đáp ứng một trong hai trụ cột cốt lõi của khả năng bảo hộ, đó là:

• • Tính mới (novelty); và/hoặc

  • Trình độ sáng tạo (non-obviousness)

                  … so với các kỹ thuật đã biết (prior art) được công bố trước ngày nộp đơn của Maxeon.

Cụ thể, các lập luận tập trung vào việc cho rằng những nguyên lý kỹ thuật nền tảng của cấu trúc “lớp tiếp xúc thụ động đường hầm” (tunnel oxide passivated contact) – yếu tố cốt lõi trong công nghệ TOPCon mà Maxeon yêu cầu bảo hộ – đã xuất hiện từ trước trong các:

• • Công bố khoa học trong lĩnh vực pin mặt trời silicon; và

  • Các bằng sáng chế được công bố sớm hơn, mô tả các giải pháp kỹ thuật tương tự về mặt chức năng và cấu trúc.

Trên cơ sở đánh giá toàn diện các tài liệu kỹ thuật đã biệt này, PTAB kết luận rằng các claims của Maxeon không đạt ngưỡng sáng tạo cần thiết, tức là một người có trình độ trung bình trong lĩnh vực tương ứng hoàn toàn có thể suy ra giải pháp đó từ các kỹ thuật đã biết. Hệ quả pháp lý trực tiếp là các claims bị tuyên bố “vô hiệu” (invalid), qua đó tước bỏ công cụ pháp lý mạnh nhất mà Maxeon sử dụng để duy trì các vụ kiện xâm phạm tại Hoa Kỳ.

So sánh giữa PTAB vs. Tòa án Liên bang

Khi bằng sáng chế nền tảng bị vô hiệu, toàn bộ chiến lược kiện tụng phía sau gần như mất hiệu lực.

Tác động dây chuyền đến chuỗi cung ứng toàn cầu và Việt Nam

Tác động của phán quyết này vượt xa biên giới phòng xử án, lan tỏa trực tiếp đến cấu trúc sản xuất công nghiệp tại Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam.

Việt Nam trong chuỗi sản xuất của Canadian Solar

Theo dữ liệu vận tải biển và báo cáo doanh nghiệp, Canadian Solar vận hành các cơ sở sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam, cụ thể là tại Khu công nghiệp VSIP, Hải Phòng. Nhà máy này không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà là mắt xích quan trọng trong việc xuất khẩu module năng lượng mặt trời sang Hoa Kỳ. Các lô hàng từ “Canadian Solar Mfg. Vietnam” liên tục được chuyển đến “Canadian Solar US Module Mfg.” tại Texas.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc:

• • Cung ứng sản phẩm cho thị trường Hoa Kỳ

  • Duy trì dòng xuất khẩu ổn định

  • Tạo việc làm cho hàng nghìn lao động kỹ thuật

Do đó, nếu Maxeon thắng kiện, kịch bản tồi tệ nhất sẽ là một lệnh cấm nhập khẩu (exclusion order) từ Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC), chặn đứng dòng chảy hàng hóa từ các nhà máy Việt Nam vào Mỹ. Điều này sẽ gây ra thảm họa cho hàng nghìn công nhân tại Hải Phòng và làm gián đoạn nguồn thu ngoại tệ. Nói một cách khách quan, các vụ kiện sáng chế tại Hoa Kỳ không chỉ là vấn đề pháp lý, mà còn tiềm ẩn rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng nếu dẫn đến các biện pháp hạn chế nhập khẩu.

Hệ quả pháp lý và tác động thực tiễn từ phán quyết PTAB ngày 20/01/2026

Phán quyết của PTAB không chỉ khép lại một vụ tranh chấp sáng chế cụ thể giữa Canadian Solar và Maxeon, mà còn tạo ra những tác động thực tiễn đáng kể đối với hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng công nghệ TOPCon, đặc biệt tại Việt Nam.

Trước hết, đối với Canadian Solar, việc các bằng sáng chế nền tảng của Maxeon bị tuyên bố vô hiệu đã loại bỏ rủi ro pháp lý nghiêm trọng từng đe dọa các nhà máy sản xuất module tại Việt Nam. Khi nguy cơ bị áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu liên quan đến sáng chế không còn là yếu tố chi phối, doanh nghiệp có thể duy trì và mở rộng công suất sản xuất, đồng thời bảo đảm quyền tự do hoạt động (Freedom to Operate – FTO) đối với công nghệ TOPCon mà không phải đối mặt với các vụ kiện xâm phạm tương tự trong ngắn hạn.

Ở góc độ rộng hơn, phán quyết này cũng tạo hiệu ứng ổn định tâm lý đối với các nhà đầu tư, đối tác và lực lượng lao động trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam – nơi đang tập trung ngày càng nhiều cơ sở sản xuất pin và module năng lượng mặt trời phục vụ thị trường xuất khẩu.

Không chỉ Canadian Solar, các nhà sản xuất khác đang vận hành nhà máy tại Việt Nam và theo đuổi công nghệ TOPCon, như Trina Solar hay JA Solar tại Bắc Giang, cũng được hưởng lợi gián tiếp từ kết quả này. Mặc dù thủ tục IPR chỉ có hiệu lực đối với từng bằng sáng chế cụ thể, nhưng các lập luận pháp lý xoay quanh prior art và trình độ sáng tạo đã được PTAB chấp nhận có thể trở thành cơ sở tham chiếu quan trọng trong các tranh chấp sáng chế tương lai, qua đó làm giảm đáng kể nguy cơ bị tấn công pháp lý theo cùng một hướng.

Từ góc độ chiến lược sở hữu trí tuệ, vụ việc cũng cho thấy một bài học quan trọng: việc xây dựng danh mục bằng sáng chế quy mô lớn chỉ thực sự có giá trị khi các sáng chế đó có nền tảng kỹ thuật đủ vững để đứng vững trước cơ chế thẩm tra khắt khe tại PTAB. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, khả năng kết hợp giữa năng lực sản xuất thực chất và chiến lược IP bền vững đang trở thành yếu tố quyết định vị thế dài hạn của doanh nghiệp.

Xu hướng tranh chấp sáng chế năm 2026: Khi “chất lượng” quyết định giá trị bảo hộ

Vụ việc Canadian Solar vs. Maxeon cho thấy một xu hướng ngày càng rõ nét trong các tranh chấp sáng chế công nghệ cao: trọng tâm đang dịch chuyển từ số lượng bằng độc quyền sang khả năng đứng vững của sáng chế trước các cơ chế thẩm tra chuyên sâu.

Thay vì chỉ tập trung phòng thủ trước cáo buộc xâm phạm, doanh nghiệp hiện nay chủ động hơn trong việc tấn công vào chất lượng pháp lý và kỹ thuật của bằng sáng chế đối phương, đặc biệt thông qua các thủ tục hành chính như Inter Partes Review (IPR) tại PTAB. IPR đang dần trở thành một “bộ lọc” hiệu quả, giúp loại bỏ những sáng chế có phạm vi bảo hộ rộng nhưng nền tảng kỹ thuật chưa đủ chắc chắn, trước khi chúng kịp tạo ra rào cản cho hoạt động thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với đó, các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn cũng phải đối mặt với một yêu cầu ngày càng khắt khe: đầu tư R&D thực chất phải đi cùng một chiến lược sở hữu trí tuệ được thiết kế bài bản ngay từ giai đoạn đầu. Việc tích lũy danh mục sáng chế đồ sộ sẽ không còn là lợi thế nếu các sáng chế đó không chịu được sự soi chiếu nghiêm ngặt về prior art, trình độ sáng tạo và phạm vi bảo hộ thực tế.

Trong kỷ nguyên cạnh tranh công nghệ sâu, bằng sáng chế chỉ thực sự có giá trị khi nó vừa bảo vệ được đổi mới kỹ thuật, vừa đủ vững để tồn tại trong tranh chấp.

Từ thực tiễn tư vấn, Monday VietNam nhận thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp sản xuất và công nghệ tại Việt Nam bắt đầu đặt câu hỏi không chỉ là “có đăng ký được sáng chế hay không?”, mà là “sáng chế đó sẽ đứng ở đâu nếu xảy ra tranh chấp?”. Việc đánh giá khả năng bảo hộ, phạm vi claims, cũng như quyền tự do hoạt động (FTO) đang dần trở thành một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển dài hạn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường xuất khẩu.

>>> Xem thêm: Sáng Chế Tại Việt Nam – Biến Ý Tưởng Thành Cỗ Máy Sinh Lời